دولتخانه صفوی اصفهان، مرکز پادشاهی ایران زمین

دولتخانه صفوی, دولتخانه صفوی اصفهان, دولت خانه صفوی

دوران صفویه را می توان اوج شکل گیری شکوه و عظمت اصفهان دانست. در این دوران اصفهان به چنان مرتبه ای از آبادانی رسید که جهانگردان معروف جهان را به شگفتی واداشت. پادشاهان صفوی همچون دیگر سلسله ها مکانی را برای محل حکمرانی خود انتخاب کردند که امروزه به «دولتخانه صفوی» مشهور شده است. اما این دولتخانه صفوی کجاست…!؟

دولتخانه صفوی، مرکز پادشاهی ایران زمین

بعد از اینکه اصفهان به عنوان پایتخت حکومت صفوی انتخاب شد، شاه عباس به بزرگان معماری آن زمان دستور داد در منطقه ای از اصفهان مقر پادشاهی منحصر به فردی را احداث کنند تا عظمت و قدرت خود را به رخ دیگر حاکمان بکشد. این مکان مطمئنا می بایست چه از لحاظ وسعت و عظمت و چه از لحاظ معماری و زیبایی در نوع خود بی نظیر می بود. هر چند عمر شاه عباس به دیدن تمامی این مجموعه قد نداد ولی طی سالیان متوالی و به دست پادشاهان صفوی روز به روز این دولتخانه گسترش یافت. دولتخانه صفوی از باغ ها  تالار ها و کاخ های متعددی تشکیل شده بود که هر یک را به طور مختصر معرفی می کنیم:

نقشه دولتخانه صفوی, دولتخانه صفوی, دولت خانه صفوی, دولتخانه صفوی اصفهان

میدان نقش جهان

اوج عظمت دوران صفوی را می توان در مجموعه بی نظیر میدان نقش جهان مشاهده کرد. این میدان در زمینی به مساحت ۹ هکتار ساخته شده است و دور تا دور این میدان بزرگ را مغازه هایی تشکیل داده اند. در گذشته در جلوی این مغازه ها جوی بزرگی قرار داشته که علاوه بر طراوت بخشیدن به هوای گرم اصفهان، درختان تنومند چنار اطراف آن را نیز آبیاری می کرده است. به دستور شاه عباس در وسط این میدان بازی چوگان انجام می شده است و تاجران و مردم در اطراف میدان مشغول داد و ستد می بوده اند.

در هر بر از میدان نقش جهان یک ساختمان خودنمایی می کند: در غرب کاخ عالی قاپو، در شرق مسجد شیخ لطف الله، در شمال سردر بازار قیصریه و در جنوب مسجد جامع عباسی. تقارن این ساختمان ها و دیگر عناصر این میدان، مجموعه ای بی نظیری را رقم زد که پس از چند صد سال همچنان به عنوان یکی از شاهکار های معماری جهان به شمار می رود. میدان نقش جهان اصفهان جزء نخستین آثار تاریخی ایران بود که ثبت جهانی یونسکو شد.

میدان نقش جهان اصفهان

توحید خانه

در زمان صفویان مکانی برای تجمع صوفیان ساخته شده بود تا این صوفیان در این مکان برای شاه و حکومت او دعا کنند! این مکان یک مکان مقدس به شمار می رفته به گونه ای که اگر افرادی داخل آن بست نشینی میکردند هیچ کس حق نداشت با سلاح وارد آن شده و افراد را بیرون کند. علاوه بر این درباریانی که مرتکب جرم می شدند به دستور شاه به این مکان برده و تا اعتراف و رضایت شاه در آن جا نگه داشته می شدند. بعد از دوران صفوی از این مکان به عنوان مطبخ، زندان و… استفاده می شده و در نهایت امروزه به دانشگاه هنر تغییر کاربری داده است.

توحید خانه اصفهان، دانشگاه هنر اصفهان

رکیب خانه

عمارت رکیب خانه در زمان شاه عباس اول ساخته و در آن وسایل و تجهیزات سوارکاری نگه داشته می شد. این بنای نسبتا ساده پس از دوران صفوی بازسازی شده و به محل زندگی حاکم اصفهان در دوران قاجار تبدیل شد. ضل السلطان حاکم منفور اصفهان در دوره قاجار نیز در این ساختمان سکونت داشته است. گچ بری ها و آیینه کاری های زیبایی در برخی از اتاق های این عمارت اجرا شده که هنوز هم برخی از آنان حفظ شده اند. از این بنا هم اکنون به عنوان موزه هنر های معاصر استفاده می شود.

رکیب خانه اصفهان

تالار اشرف

ساخت مجموعه تالار اشرف در زمان شاه عباس دوم آغاز شد. اوایل از این تالار به عنوان منزلگاه شخصی شاه و حرم او استفاده می شد. آنچه باعت تمایز این تالارشده، نقش و نگار زیبای سقف آن می باشد که روی آن طلاکاری شده است.

تالار اشرف اصفهان

 تالار تیموری

هرچند تالار تیموری همان طور که از اسمش پیداست مربوط به دوران تیموریان می باشد اما در زمان صفویان نیز تغییراتی در آن ایجاد شد. به نظر می آید این عمارت، دارالحکومه دوره تیموریان بوده است اما پس از آن کاربری های گوناگونی پیدا کرده است. نقش و نگار های به جای مانده از آن بیشتر مربوط به دوران تیموری و یا پهلوی است و هم اکنون از آن به عنوان موزه تاریخ طبیعی استفاده می شود.

تالار تیموری اصفهان، موزه هنرهای معاصر اصفهان

چهلستون

بدون اغراق چهلستون را می توان زیبا ترین عمارت دولتخانه صفوی نامید. چهلستون نام کاخی است که در ایوان ورودی آن ۲۰ ستون وجود دارد و به دلیل انعکاس ستون ها در حوض آب جلوی آن به چهل ستون مشهور شده است. این باغ سلطنتی که برای میزبانی از سفیران و مهمانان خارجی بنا شده بود دارای نقاشی های منحصر به فردی است که برخی اتفاقات از جمله جنگ های مهم تا آن زمان را نشان می دهد. عمارت وصف ناشدنی چهلستون جزء آثار ثبت شده ایران در یونسکو می باشد.

چهلستون اصفهان

حمام خسرو آغا

حمام خسرو آغا در نبش شرقی شمال میدان نقش جهان قرار داشته است. این حمام توسط خسرو آقا، یکی از خاجگان دربار شاه سلیمان صفوی ساخته شده بود که متاسفانه در چند سال گذشته به دلیل احداث خیابان تخریب شده بود. حمام خسروآغا که به شواهد تاریخی یکی از زیباترین حمام های عمومی تاریخ ایران است، قسمت هایی از آن چندی پیش اقدام به بازسازی شد.

حمام خسرو آقا اصفهان،حمام خسرو آغا اصفهان

 هشت بهشت

هشت بهشت نام کاخ و باغی است که به دستور شاه سلیمان ساخته شد. شاه سلیمان و دیگر پادشاهان صفوی بعد از او، این کاخ را به سوگولی های دربار خود اختصاص داده بودند! این بنا آن قدر زیبا ساخته شده بود که «شاردن» یکی از معروف ترین سفرنامه نویسان، درباره این بنا میگوید: «… {این عمارت} فرح‌انگیزتر از مجلل‌ترین کاخ‌های ممالک اروپائی است.» متاسفانه در دوره قاجار آسیب های زیادی به تزئینات این بنا وارد می شود.

هشت بهشت اصفهان

مدرسه مادرشاه

شاه سلطان حسین، آخرین حاکم صفوی در زمان حکومت خود دستور به ساخت مدرسه ای برای تدریس علوم دینی داد. این مدرسه با شکوه در ضلع شرقی چهارباغ عباسی ساخته شد و علاوه بر تدریس در آن، به مکانی برای تجمع های دینی و مراسمی همچون افطاری در ماه رمضان تبدیل شد. دلیل اینکه نام این مدرسه به مدرسه مادر شاه مشهور شد این است که مادر شاه سلطان حسین چندین مکان تجاری را مانند کاروانسرای عباسی و بازار هنر وقف این مدرسه کرده بود. خود شاه سلطان حسین نیز در این مدرسه تدریس می نمود!

مدرسه چهارباغ اصفهان، مدرسه مادرشاه اصفهان

کاروانسرای عباسی

شاه سلطان حسین، آخرین پادشاه صفوی و حاکم خوش ذوق اصفهان، در زمان سلطنت خود دستور داد کاروانسرایی بزرگ و با شکوه برای اقامت تاجران و گردشگران ساخته شود و درآمد حاصل از آن به مدرسه مادرشاه اختصاص یابد. اما خیلی زود با سرنگونی حکومت صفوی این ساختمان هم ویران شد و جالب است بدانید این بنا در دوران قاجار تنها یک بار آن هم توسط ظل السطان تعمیر شد! ویرانی این کاروانسرا و بی مهری مردم شهر به قدری ادامه پیدا کرد که تقریبا هیچ از آن باقی نماند. اما در دوران پهلوی تصمیم گرفته شد که با توجه به نقشه ها و طرح های باقیمانده از آن، این کاروانسرا از نو ساخته شود. هتل ۵ ستاره عباسی کنونی نتیجه از نوسازی کاروانسرای عباسی در دوران پهلوی است.

کاروانسرا عباسی،هتل عباسی،هتل شاه عباس اصفهان

بازار بلند

در کنار بناهای مدرسه مادرشاه و کاروانسرای عباسی، بازاری قرار گرفته که همانند دو بنای ذکر شده در دوران شاه سلطان حسین و برای وقف به مدرسه مادرشاه ساخته شده بود. این بازار با ارتفاع ۸ متر از زمین در زمان خودش بلندترین بازار اصفهان بوده است و به همین دلیل به آن بازار بلند می گفتند. در دوران پهلوی تعدادی از هنرمندان در آن مشغول به کار می شوند و صنایع دستی خود را به فروش می گذاشتند؛ به همین جهت نام بازار بلند به بازار هنر تغییر کرد. هم اکنون بازار هنر مرکز ساخت و فروش زیور آلات طلا و نقره و بدلیجات می باشد.

بازار بلند اصفهان، بازار هنر اصفهان

چهارباغ

خیابان زیبای چهارباغ یادگار برجسته دوران صفوی است که سفرنامه نویسان آن را حتی زیباتر از زیباترین خیابان های مشهور دنیا دانسته اند. خیابان چهارباغ از سه قسمت چهارباغ عباسی، چهارباغ بالا و چهارباغ پایین تشکیل شده است که چهارباغ عباسی و چهارباغ بالا در دوران صفوی و چهارباغ پایین در دوران پهلوی احداث شده است. در زمان صفویان ابتدای خیابان چهارباغ عباسی باغی به نام چهارحوض قرار داشته که این باغ در اصل ورودی دولتخانه صفوی می بوده است. در ورودی خیابان چهارباغ عباسی کاخی به نام جهان نما قرار داشته که از بالای آن تمام خیابان چهارباغ قابل مشاهده بوده است.

خیابان چهارباغ عباسی به وسیه سی و سه پل به خیابان چهاباغ بالا متصل می شده است. در اطراف خیابان چهارباغ بالا نیز باغ های زیادی وجود داشته با این تفاوت که درباریان شاه مالک آنها بوده اند. به قرینه چهارباغ پایین در انتهای خیابان چهارباغ بالا کاخ هزار جریب و باغ هزار جریب قرار داشته است. در میان این خیابان جوی آبی روان می بوده که در مسیر خود حوض های زیبایی را سیر آب می کرده است.

چهارباغ عباسی, چهارباغ اصفهان, چهارباغ, دولتخانه صفوی اصفهان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *